Kiedy można wyprzedzać z prawej strony - cztery przypadki

Wyprzedzanie z prawej ma w Polsce opinię manewru zawsze zabronionego. Tymczasem art. 24 Prawa o ruchu drogowym wymienia cztery sytuacje, w których jest dozwolone - a w jednej z nich wyprzedzanie z lewej byłoby wykroczeniem.

Zasada i jej zastrzeżenia

Ustęp 3 brzmi: kierujący pojazdem jest obowiązany przy wyprzedzaniu przejeżdżać z lewej strony wyprzedzanego pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 4, 5, 10 i 12. Te cztery odesłania to cała treść zagadnienia - reguła ma tyle samo znaków co lista wyjątków od niej.

Wyprzedzanie z niewłaściwej strony to 8 punktów karnych, więc pomyłka w którąkolwiek stronę jest kosztowna: zarówno wyprzedzenie z prawej tam, gdzie nie wolno, jak i z lewej tam, gdzie przepis nakazuje prawą.

Cztery przypadki, w których wolno z prawej

Pojazd szynowy

Ustęp 4: pojazd szynowy może być wyprzedzany tylko z prawej strony, chyba że położenie torów uniemożliwia takie wyprzedzanie albo odbywa się ono na jezdni jednokierunkowej.

To jedyny przypadek, w którym prawa strona jest nakazana, a nie dopuszczona. Tramwaj jadący środkiem jezdni wyprzedza się z prawej, bo po lewej stronie jest pas przeznaczony dla ruchu przeciwnego.

Pojazd sygnalizujący skręt w lewo

Ustęp 5: wyprzedzanie pojazdu lub uczestnika ruchu, który sygnalizuje zamiar skręcenia w lewo, może odbywać się tylko z jego prawej strony.

Znowu „tylko". Samochód z włączonym lewym kierunkowskazem, zatrzymany przed skrętem, wyprzedza się prawą stroną - o ile jest tam miejsce i nie wjeżdżasz przy tym na chodnik ani na drogę dla rowerów.

Odcinek z wyznaczonymi pasami ruchu

Ustęp 10 dopuszcza wyprzedzanie z prawej strony na odcinku drogi z wyznaczonymi pasami ruchu:

• na jezdni jednokierunkowej - bez dodatkowych warunków co do liczby pasów,
• na jezdni dwukierunkowej w obszarze zabudowanym, gdy co najmniej dwa pasy przeznaczone są do jazdy w tym samym kierunku,
• na jezdni dwukierunkowej poza obszarem zabudowanym, gdy takich pasów są co najmniej trzy.

Różnica między dwoma a trzema pasami zależnie od obszaru jest tym, co najczęściej wypada z pamięci. Poza miastem sama dwupasmówka w jedną stronę nie wystarczy.

Rower

Ustęp 12: kierujący rowerem może wyprzedzać inne niż rower powoli jadące pojazdy z ich prawej strony. To uprawnienie rowerzysty, nie kierowcy samochodu - i dotyczy pojazdów jadących powoli, a nie stojących w zatorze.

Wyprzedzanie a jazda w kolumnie

Sytuacja, którą łatwo pomylić z wyprzedzaniem z prawej: na jezdni z kilkoma pasami w tym samym kierunku pojazdy na sąsiednich pasach poruszają się z różnymi prędkościami i mijają się nawzajem. To nie jest wyprzedzanie w rozumieniu kodeksu, tylko jazda po wyznaczonym pasie - przepis o stronie wyprzedzania w ogóle się tu nie stosuje.

Granica jest praktyczna: wyprzedzanie wymaga zmiany pasa ruchu w celu przejechania obok innego pojazdu i powrotu. Jazda swoim pasem, nawet szybciej niż sąsiedni, wyprzedzaniem nie jest.

Obowiązki, które nie znikają

Dozwolona strona nie zwalnia z reszty art. 24.

• Przed wyprzedzaniem musisz upewnić się, że masz odpowiednią widoczność i dostateczne miejsce, że jadący za tobą nie rozpoczął już wyprzedzania i że jadący przed tobą nie zasygnalizował takiego zamiaru.
• Przy wyprzedzaniu obowiązuje szczególna ostrożność i bezpieczny odstęp, a wobec roweru, motoroweru, motocykla, hulajnogi elektrycznej i kolumny pieszych - co najmniej 1 metr.
• Zakazy miejscowe z ustępu 7 obowiązują tak samo: przy dojeżdżaniu do wierzchołka wzniesienia, na oznakowanym zakręcie i na skrzyżowaniu.
• Wyprzedzanemu nie wolno zwiększać prędkości w czasie wyprzedzania i bezpośrednio po nim; naruszenie tego zakazu to 6 punktów karnych.

Skąd wzięło się przekonanie o zakazie

Reguła „wyprzedza się z lewej" jest prawdziwa i to ona stoi w ustępie 3 jako zasada. Wyjątki dopisano do niej w różnych momentach i każdy z nich rozwiązuje inny problem praktyczny, więc nie układają się w jedną łatwą do zapamiętania myśl.

Do tego dochodzi doświadczenie z autostrady, gdzie wyprzedzanie z prawej rzeczywiście jest zabronione - ale nie dlatego, że to autostrada, tylko dlatego, że warunek z ustępu 10 dotyczy „odcinka drogi z wyznaczonymi pasami ruchu" i sytuacji, w której faktycznie wyprzedzasz, a nie jedziesz swoim pasem w kolumnie. Poza tym na autostradzie obowiązuje ogólna zasada korzystania z prawego pasa, co przesądza sprawę w praktyce.

Efekt jest taki, że kierowcy zapamiętują zakaz, a nie zapamiętują czterech sytuacji, w których prawa strona jest dozwolona albo wręcz jedyna dopuszczalna. Na egzaminie teoretycznym wracają one regularnie, bo są dobrym sprawdzianem tego, czy kandydat czytał przepis, czy powtarza obiegową opinię.

Tramwaj - przypadek, który wygląda na wyjątek, a jest regułą

Wyprzedzanie tramwaju z prawej bywa odbierane jako coś nietypowego, a wynika wprost z geometrii drogi. Tory najczęściej biegną środkiem jezdni albo po jej lewej stronie, więc jedyne miejsce, w którym można przejechać obok, jest po prawej. Gdyby przepis nakazywał lewą stronę, kierowca musiałby wjechać między tory albo na pas ruchu przeciwnego.

Zastrzeżenie „chyba że położenie torów uniemożliwia takie wyprzedzanie" obejmuje sytuację odwrotną: torowisko przy prawej krawędzi jezdni. Wtedy wyprzedza się z lewej, bo z prawej nie ma gdzie. Drugie zastrzeżenie dotyczy jezdni jednokierunkowej, na której obie strony są dostępne.

Najczęstsze błędy

• Wyprzedzanie tramwaju z lewej. Przepis nakazuje prawą stronę, o ile pozwala na to położenie torów.
• Omijanie skręcającego w lewo z lewej strony. Zarówno przy wyprzedzaniu (ust. 5), jak i przy omijaniu (art. 23 ust. 1 pkt 2) obowiązuje prawa strona.
• Wyprzedzanie z prawej na dwupasmówce poza miastem. Poza obszarem zabudowanym potrzebne są trzy pasy w tym samym kierunku, nie dwa.
• Wjazd na pas awaryjny. Pas awaryjny nie jest pasem ruchu, więc wyprzedzanie nim nie mieści się w ustępie 10 w żadnym wariancie.

Najczęstsze pytania

Czy w mieście można wyprzedzać z prawej strony?

Tak, na odcinku z wyznaczonymi pasami ruchu, jeżeli co najmniej dwa pasy przeznaczone są do jazdy w tym samym kierunku. Poza obszarem zabudowanym ten sam manewr wymaga trzech pasów.

Czy wolno wyprzedzić z prawej samochód stojący na środkowym pasie?

Jeżeli spełnione są warunki z ustępu 10, tak. Jeżeli natomiast pojazd sygnalizuje skręt w lewo, prawa strona jest jedyną dozwoloną - niezależnie od liczby pasów.

Ile punktów karnych za wyprzedzanie z niewłaściwej strony?

Osiem punktów według obowiązującego taryfikatora. Dla porównania niezastosowanie się do znaku B-25 lub B-26 to 15 punktów, a wyprzedzanie na przejściu dla pieszych - również 15. Pełną tabelę znajdziesz w taryfikatorze punktów karnych.

Czy rowerzysta może wyprzedzać samochody stojące w korku?

Przepis mówi o pojazdach jadących powoli, a nie stojących. Przy całkowicie zatrzymanym ruchu manewr rowerzysty jest omijaniem, a nie wyprzedzaniem, i rządzi się art. 23 ust. 1 pkt 2 - z obowiązkiem zachowania bezpiecznego odstępu.

Podsumowanie

• Zasadą jest wyprzedzanie z lewej strony, ale kodeks przewiduje od niej cztery zastrzeżenia.
• Pojazd szynowy wyprzedza się tylko z prawej, chyba że uniemożliwia to położenie torów albo jezdnia jest jednokierunkowa.
• Pojazd sygnalizujący skręt w lewo wyprzedza się wyłącznie z jego prawej strony.
• Na odcinku z wyznaczonymi pasami wolno wyprzedzać z prawej: na jezdni jednokierunkowej oraz przy dwóch pasach w mieście i trzech poza miastem.
• Rowerzysta może wyprzedzać z prawej powoli jadące pojazdy inne niż rower.
• Wyprzedzanie z niewłaściwej strony to 8 punktów karnych.
• Dozwolona strona nie znosi zakazów miejscowych, obowiązku zachowania metra odstępu ani wymogu upewnienia się przed manewrem.

Zasada praktyczna, która porządkuje wszystkie cztery przypadki: prawa strona jest dozwolona wtedy, gdy wyprzedzanie z lewej byłoby albo niemożliwe, albo niebezpieczne dla ruchu przeciwnego. Tramwaj i pojazd skręcający w lewo zajmują lewą stronę jezdni, a wielopasmowa droga w jednym kierunku po prostu nie ma ruchu przeciwnego, którego trzeba by unikać. Zapamiętanie tej logiki działa lepiej niż zapamiętanie czterech numerów ustępów.

Wyprzedzanie, omijanie i wymijanie stoją w jednym dziale bazy pytań i najłatwiej przerobić je razem - znajdziesz je w dziale „Manewry na drodze". Całość materiału sprawdzisz w egzaminie próbnym kategorii B.

Podstawa prawna: ustawa - Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzenie MSWiA w sprawie ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego.